Napoléon Bonaparte (15 tháng 8 năm 1769 – 5 tháng 5 năm 1821; phát âm như Na-pô-lê-ông; Hán-Việt: Nã Phá Lôn hoặc Nã Phá Luân) là vị tướng của Cách mạng Pháp, và là người cai quản nước Pháp như là Quan tổng tài số một của Cộng hòa Pháp từ 11 tháng 11 năm 1799 đến 18 tháng 5 năm 1804, sau đó là Hoàng đế Pháp (Empereur des Français) và vua Ý với tên Napoléon I từ 18 tháng 5 năm 1804 đến 6 tháng 4 năm 1814, và tiếp tục từ 20 tháng 3 đến 22 tháng 6 năm 1815.Napoléon Bonaparte sinh năm 1769 tại Ajjacio, thuộc đảo Corse, trong một gia đình quý tộc sa sút, cha ông là một viên chức tòa án. Khi Napoleon ra đời, đảo Corse là thuộc địa của nước cộng hòa Genoa sau đó đã được bán cho nước Pháp, Napoleon từ nhỏ đã thể hiện tính cách cứng rắn và có tinh thần dũng cảm cũng như mưu trí. Cha ông phát hiện thấy tích cách mãnh liệt của Napoleon nên đã cho ông sang Pháp học tại trường quân sự Brienne, lúc đầu ông muốn học về hải quân nhưng do ý muốn của mẹ, ông quyết định học ngành pháo binh, chính đây là cái nôi đầu tiên tạo ra một vị chỉ huy lục quân tài giỏi cho n
ước Pháp.
Bất hạnh đến với gia đình Napoleon khi ông vào học được bốn tháng thì cha ông qua đời. Tại trường quân sự Brienne, Napoleon đa thể hiện rõ tài năng của mình. Với thành tích học tập ưu tú, ông được giới thiệu vào học tại trường quân sự Paris sau đó được cử đi thực tập tại một trung đội với chức danh thiếu úy.

Ngày 14 tháng 7, 1789 cách mạng tư sản Pháp bùng nổ lật đổ chế độ quân chủ, Napoleon đã tham gia tích cực trong câu lạc bộ giacôbanh, lúc này ông mang quân hàm trung úy, để tránh thế lực thân Anh tại đảo Corse, Napoleon đưa gia đình mình về Marsheille cách mạng Pháp đã làm chấn động cả châu âu các thế lực phong kiến Châu âu liên kết tấn công nuớc Pháp, quân đội cách mạng tiến đến đâu đều giành được thắng lợi nhưng còn quân cảng toulon nằm ở miền nam nước Pháp vẫn bị quân bảo hoàng và quân Anh chiếm đóng, Napoleon lúc ấy là thượng úy chỉ huy một đội pháo binh được điều đến chiến trường toulon, tại đây lần đầu tiên Napoleon đã chỉ huy pháo binh lập nên kỳ công đánh tan tác hạm đội Anh, lập nên chiến công trác tuyệt, ông được ủy ban cức quốc nước cộng hòa đặc cách phong quân hàm thiếu tướng.

Nhưng không bao lâu cuộc đảo chính tháng nóng (tecmiđo) diễn ra, phái giacôbanh bị lật đổ, do từng là người ủng hộ phái giacôbanh ông bị điều tra trong mấy tháng, chính quyền mới không trọng dụng Napoleon.

Năm 1795, sau một thời gian không được trọng dụng, vận may lại đến với Napoleon, do quân bảo hoành tiến hành bạo loạn tại Paris, tình hình trở nên hết sức nghiêm trọng, chính phủ quyết định bổ nhiệm Napoleon làm phụ tá cho Barras, tư lệnh quân cảnh vệ Paris, với pháo binh trong tay, Napoleon đã nhanh chóng dập tắt cuộc bạo loạn, kể từ đây con đường công danh của ông đã rộng mở.

Năm 1796 các nuớc Anh, Nga, Áo liên kết với nhau tập truing tấn công nuớc Pháp, chính phủ Pháp phái 4 đạo quân tiến đánh, Napoleon được bổ nhiệm làm tư lệnh đạo quân thứ 4 tiến đánh nước Ý để kìm chế quân Áo,chỉ trong môt thời gian ngắn, ông đã đánh tan tác quân Áo tại Ý và tiến quân vào bản thổ nước Áo tới sát kinh đô Áo là Viên, Áo phải ký hiệp định đình chiến với Napoleon, đoàn quân chiến thắng của Napoleon trở về Paris trong vinh quang rực rỡ.

Để triệt để đánh bại nuớc Anh, năm 1798, chính phủ Pháp quyết định đánh Ai cập để ngăn quân Anh tiến sang Ấn Độ, Napoleon được cử làm tư lệnh quân đông chinh, đã nhanh chóng đánh chiếm Ai cập. Nhưng tại châu âu tình hình lại chuyển biến theo chiều hướng xấu cho nước Pháp, quân Pháp bị đánh bại trên chiến trường, các vùng đất tại Ý đều bị mất Napoleon quyết định trở về Pháp.

Tại đây, được sự ủng hộ của các nhà tư sản và quân đội, ngày 11 tháng 11 (tháng sương mù Bruyme) năm 1799, Napoleon làm cuộc chính biến, trở thành chấp chính quan cao nhất của nước Pháp. Năm 1800, Napoleon thân chinh cầm quân vượt dảy Alps đánh vào Ý ,quân Áo tại Ý bị Napoleon đánh tan tác ,tại trận Marengo,quân đội Áo bị đánh bại hoàn toàn.

Sau những thất bại nặng nề, liên quân Anh, Áo, Nga phải ký hòa ước Aimens, công nhận những vùng đất mà Napoleon chiếm được thuộc về nước Pháp, Anh còn phải trả lại cho Pháp những thuộc địa bị mất trong thời gian chiến tranh.

Ông đã nhanh chóng đánh bại những kẻ thù của Pháp và đầu năm 1804, ông được đề cử làm hoàng đế của nước Pháp hiệu là Napoleon I.

Năm 1806, Anh quốc không cam chịu thất bại đã thành lập một liên minh chống Pháp mới nhưng liên quân đã bị quân đội Pháp do Napoleon chỉ huy đánh bại tại Antezlits, thừa thắng ông chiếm kinh đô của Áo là Viên, xóa bỏ đế quốc La mã Thần thánh, Áo phải gả công chúa Marie Luise cho Napoleon để cầu hòa.

Kế tiếp ông đánh bại nuớc Phổ, chiếm Berlin, Nga, phổ phải ký hiệp ước cầu hòa, Napoleon được cử làm bảo hộ của liên bang sông Rhein tại đức, đồng thời, ông còn mang danh hiệu vua của Ý.

Napoleon đã cử người em mình là Luis làm vua Hà lan, ngưới anh cả Joseph được phong làm vua của Naples, trong thời gian này ông ra lệnh phong tỏa kinh tế đối với nước Anhnăm 1810, Napoleon tranh thủ lúc hoành gia Tây Ban nha rối loạn đưa 30 vạn quân xâm chiếm Tây Ban Nha và cử anh mình là Joseph làm quốc vương Tây Ban Nha, quân Pháp còn đánh chiếm Bồ Đào Nha.

Nhận thấy nước Nga vẫn còn giao thương với Anh, năm 1812, Napoleon chỉ huy 61 vạn quân tiến đánh nước Nga, quân Pháp mau chóng đánh chiếm được Matcơva nhưng chỉ là một ngôi thành trống vắng, quân Nga đã rút lui để bảo toàn lực lượng, và thường xuyên tập kích quân Pháp, trong năm tháng đóng quân tại Matcơva, Napoleon nhiều lần cử sứ giả đề nghị cầu hòa với Nga hoàng Alexander I nhưng không được chấp nhận, chuối cùng Napoleon buộc phải hạ lệnh rút quân khỏi Nga, trên đường rút quân, quân Pháp bị quân Nga truy kích quyết liệt nên bị thiệt hại nặng nề khi ra khỏi lãnh thổ nuớc Nga, trong tay Napoleon chỉ còn hai vạn bảy ngìn quân.

Sau khi quân Pháp thất bại, trên toàn Châu Âu các nước đã liên kết với nhau để chống lại Napoleon, không khí chống Pháp nổi lên khắp nơi , năm 1814, liên quân Anh, Nga, Áo, Phổ và quân Pháp đánh nhau dữ dội tại Leizpig, quân Pháp bai trận, thừa thắng liên quân tấn công chiếm thủ đô Paris, Napoleon phải thoái vị và bị đày ra đảo Enba (một hòn đảo nhỏ ở Địa Trung Hải), triều đình phong kiến Bourbon trở về nuớc Pháp, bắt đầu chiếm lại hững đất đai đã bị mất trong cuộc Cách mạng, nhân dân và binh lính Pháp luôn mong mỏi Napoleon trở về.

Một buổi tối tháng 3 năm 1815 Napoleon từ đảo Enba bí mật trở về Lyon Pháp, triều đình Bourbon phái nhiều quân đoàn đến đánh nhưng hết quân đoàn này đến quân đoàn khác hô to "Hoàng đế vạn tuế" rồi chạy theo Napoleon, Napoleon không tốn một viên đạn trở lại ngôi vị hoàng đế Pháp.tin tức Napoleon quay trở về khiến các nuớc Châu âu hốt hoảng, họ vội vàng liên minh với nhau kéo quân từ bốn phương tám hướng đổ về nuớc Pháp, Napoleon chỉ huy quân Pháp đánh bại nhiều cánh của liên quân tại Bỉ.

Cuối cùng tháng 6, 1815, trong trận chiến tại Waterloo, quân Pháp bại trận trước quân Anh và Phổ, Napoleon buồn bã kéo quân trở về Paris, lân thứ hai ông bị buộc thoái vị và đày ra đảo Saint-helene (Đại tây dương) tại đây ông đã sống cho đến năm 1821. Ngày 5 tháng 5, 1821 vị hoàng đế Pháp một thời uy chấn Châu âu Napoleon I đã mất.

Đến năm 1840 chính phủ Pháp đưa thi hài ông trở về Paris.

http://www.mediafire.com/download.php?v2gnkjmmjyf